این آقای سینماگر ما را به کجا می برد؟

لطفا در ادامه پست قبلی بخوانید:

دستاوردهای یک مدیر فرهنگی در عرصه تربیت سینماگر متعهد

(کارنامه‌ی سیاه مدیریتی محمد آفریده)

 

مهدی آذرپندار - گروه فرهنگی رجانیوز: «اگر مدیر دست پاکی در همین انقلاب پا گرفته و بدون دست درازی به بیت المال پیشرفت کرده و در این میان یک فیلم بد هم ساخته، نباید به خاطر این فیلم بد او را حذف کنیم.... بنابر فرمایش رهبر انقلاب مبنی بر جذب حداکثری در معاونت سینمایی اعتقاد داریم که اگر مدیری فیلمی خلاف منافع جمهوری اسلامی بسازد، آیا نباید از او استفاده کرد؟!»

حجت‏الله ایوبی، رئیس سازمان سینمایی

 

به گزارش رجانیوز، جملات بالا، بخشی از دفاعیه‌ی «حجت‌الله ایوبی» -رئیس سازمان سینمایی- در اولین نشست مطبوعاتی‏اش از «محمد آفریده» -تهیه‌کننده‌ی فیلم ضد ایرانی «یک خانواده‌ی محترم» و مدیرعامل سابق انجمن سینمای جوان و مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی- است. دفاعیه‌ای که در آن فرض بر آن است که «محمد آفریده» در سال‌های مدیریتش، به شدت در جهت حفظ منافع جمهوری اسلامی تلاش کرده است و بعد از کناره‌گیری از مسئولیتش، در مقام تهیه‌کننده تنها و تنها یک فیلم ضد ایرانی و خلاف منافع جمهوری اسلامی به نام «یک خانواده‌ی محترم» ساخته است.

 

 

محمد آفریده مدیرعامل سابق مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی

 

نتیجه‌ی چنین دیدگاهی به اینجا ختم شده است که بعد از حدود سه ماه از آغاز به کار سازمان سینمایی در دولت جدید، «محمدمهدی طباطبائی‌نژاد» -قائم‌مقام «محمد آفریده» در دوران مدیریتش بر مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی که به شدت تحت تأثیر «آفریده» و در واقع مجری برنامه‌های اوست-  به ریاست مرکز گسترش رسیده است و بدتر آنکه حتی شنیده‌ می‌شود یکی از جدی‌ترین افراد برای تصدی مدیریت انجمن سینمای جوان در دوره‌ی جدید، شخص «محمد آفریده» است.

 

 

محمد مهدی طباطبائی‏نژاد مدیر فعلی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی و قائم مقام سابق محمد آفریده

 

از این رو، این بار بر آن شدیم تا با انتشار گزارشی پیرامون عملکرد سیاه مدیریتی «محمد آفریده» در مرکز گسترش،  به رئیس سازمان سینمایی که تجربه کار در فضای سینمای ایران را پیش از این نداشته است و ممکن است از این کارنامه سیاه چندان مطلع نباشد، یادآوری کنیم که «محمد آفریده» کیست و استفاده‏ی عیان یا پشت‏پرده از این مدیر مسئله‌ساز چه تبعاتی برای سازمان سینمایی تحت امر او خواهد داشت و هشدار دهیم که قطعاً خواب بازگشت سینمای پایه‌ی ایران به دوران سیاه و تاریک سال‌های 84 تا 88، خوابی آشفته و غیر قابل تعبیر است.

  گزارش زیر تلاش می‌کند با ارائه‌ی اسناد و مدارک، نشان دهد که وقتی «طباطبائی‌نژاد» -مدیر فعلی مرکز گسترش- مدعی می‌شود که «اگر نمره مستندهای ما 18 باشد، نمره مستندهای شبکه‌ی «من و تو»  8 هم نیست.» (اینجا) دقیقاً از چه نوع مستندهایی و با چه مضامینی صحبت می‌کند. ما قضاوت را به شما واگذار می‌کنیم. شما بعد از مطالعه‌ی این گزارش، خود قضاوت کنید که آیا شبکه‌ی «من و تو» تا به حال توانسته تا این حد، فیلم داستانی کوتاه، بلند و مستند بر علیه ارزش‌های انقلاب تولید کند یا نه؟ (رجانیوز پیشاپیش به دلیل برخی مضامین و الفاظ غیراخلاقی مطرح شده در ویدئوها که فقط جهت آگاهی از بخشی از مضامین نامناسب این آثار منتشر شده است، از مخاطبان گرامی عذرخواهی می‏کند.)

 

بخش اول) فیلم‌های بلند حمایت شده توسط مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی

 

یادداشت بر زمین (1384): به نظر می‌رسد خلاصه داستان این فیلم کافی است برای قضاوت در مورد فضای نهیلیستی این فیلم: «زنی کودکی مرده می‌زاید. شوهرش حاضر نیست خود را ببخشد و از خدا می‌خواهد دلیلی برای این فاجعه نشان دهد. روزی مردم دهکده را می‌بیند که سخت مشغول زیاده‌نوشی هستند و بدین ترتیب به خود می‌قبولاند که خدا فرزندش را گرفته تا از این جهان پر از هرزگی رهایش کرده باشد. از این روست که رسالتی بر عهده‌ی خود می‌بیند؛‌ کشتن تمام کودکان دهکده برای نجات آنان از جنگ پوچی جهان.»

 این فیلم را «علی محمد قاسمی»، یکی از نزدیک‌ترین فیلمسازان تجربی سینمای ایران به «محمد آفریده» و از دست‌پرورده‌های شاخص او ساخته است که در همان زمان، با استقبال مناسب سفارت‌ها و جشنواره‌های خارجی مواجه گردید. البته این فیلم هیچ‌گاه در ایران اکران نشد. جالب است بدانید که دیالوگ‌های این فیلم را «مسعود بخشی» -کارگردان «یک خانواده‌ی محترم»- نوشته است.

  لازم به ذکر است که «قاسمی» فیلمبردار فیلم توقیف شده‌ی «خیابان‌های آرام» (کمال تبریزی) و فیلم زیرزمینی و غیراخلاقی «از تهران تا لندن» (مانیا اکبری) نیز هست.

 جالب آنکه، با روی کار آمدن «طباطبائی‌نژاد» در مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی، دوباره امثال «علی محمد قاسمی» که در چهار سال گذشته طرد شده بودند، بر صدر نشسته‌اند؛ تا جایی که همین هفته‌ی گذشته، جایزه‌ی 5 میلیون تومانی بهترین مستند سیاسی در جایزه‌ی بزرگ شهید آوینی به «علی محمد قاسمی» رسید.

 شاید بد نباشد بدانید که «یادداشت بر زمین» با حمایت مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی در دوره‌ی مدیریت «محمد آفریده» ساخته شده است.

 

«تنها دوبار زندگی می‌کنیم» (1386): «سیامک راننده‌ی مینی‌بوس است. او تصمیم می‌گیرد در یک فرصت چند روزه، کارهایی را که همیشه حسرت‌شان را داشته، انجام دهد و در روز تولدش از دنیا برود. او که سال‌ها قبل عضو گروهک‌ها بوده است، بعد از سال‌ها تصمیم می‌گیرد تا از افرادی که به دلیل گروهکی بودن، او را از دانشگاه اخراج کرده‌اند، انتقام بگیرد. او به همین منظور سراغ فردی مذهبی که در اخراج او مؤثر بوده است، می‌رود تا او را بکشد، اما از این تصمیم منصرف شده و او را رها می‌کند. ولی این فرد مذهبی، خود اسلحه را برداشته به طرف مغزش گرفته و خودش را می‌کشد!»

 شاید بد نباشد بدانید که این فیلم نیز با حمایت مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی در دوره‌ی مدیریت «محمد آفریده» و قائم مقامش «سید محمدمهدی طباطبائی‌نژاد» ساخته شده است. (برای دیدن لحظاتی از این فیلم بر روی ویدئوی زیر کلیک کنید)

 

 

آتشکار (1386):  «محسن امیریوسفی» بعد از تحسین نخستین فیلمش با نام «خواب تلخ» در فرانسه که آن نیز با حمایت مرکز گسترش ساخته شد، به عنوان یکی از شاخص‌ترین دست‌پرورده‌های «محمد آفریده» در انجمن سینمای جوان، تصمیم می‌گیرد همان مسیر را در فیلمسازی‌اش ادامه دهد. بنابراین برای ساخت فیلم دومش، موضوع «وازکتومی» را برمی‌گزیند تا این بار از این طریق با برخی مفاهیم حساس شوخی کند. اما نتیجه به یک فیلم سرتاسر اروتیک و البته توهین‌آمیز نسبت به مردم ایران ختم می‌شود که از بسیاری جهات در سینمای ایران بی‌سابقه است.

 «آتشکار» ماجرای سهراب -کارگر کهنه‌کار ذوب‌آهن اصفهان- را روایت می‌کند که چهار دختر دارد و هنوز صاحب فرزند پسری نشده است. اما از طرفی همسر او بعد از چهار بار زایمان، حاضر به زایمان دیگری نیست و از این رو، مدتی است که با شوهرش هم‌خوابه نمی‌شود و او را به اتاق خواب خود راه نمی‌دهد و شرط کرده است که تا وقتی شوهرش وازکتومی نکند، اوضاع به همین منوال ادامه پیدا خواهد کرد.

 در نتیجه پرتکرارترین سکانس فیلم، آن‌جایی است که سهراب پشت در اتاق خواب همسرش با لباس زیر و قلیانی در دست –طوری که نحوه‌ی قرارگیری این قلیان کاملاً تصویر اروتیکی را تداعی می‌کند- به انتظار می‌نشیند و بر آتش شهوت خود در قلیان می‌دمد تا شاید همسرش راضی شود و او کامی بگیرد! کمی بعد، سهراب در یکی از شب‌ها که همسرش از حمام با قامتی تحریک‌کننده بیرون می‌آید، چنان تحریک می‏شود که یکی از غیراخلاقی‏ترین سکانس‏های تاریخ سینمای ایران شکل می‏گیرد. (برای دیدن این بخش از فیلم، بر روی ویدئوی زیر کلیک کنید)

  بالاخره در یکی از شب‏ها، حدس او هم ظاهراً درست از آب درمی‌آید و او وقتی شب به سراغ اتاق خواب همسرش می‌رود، در را گشوده می‌یابد. بنابراین وارد اتاق خواب می‌شود و به اروتیک‌ترین شکل ممکن، به قامت زیر پتوی همسرش بر روی تخت هجوم می‌برد که ناگهان متوجه می‌شود که برادرزنش روی تخت همسرش خوابیده است!(برای دیدن این بخش از فیلم، بر روی ویدئوی زیر کلیک کنید)

  به جز تعداد زیادی شوخی شدیداً غیراخلاقی و طراحی صحنه و نماهایی از کارخانه ذوب‏آهن و حتی میراث فرهنگی شهر اصفهان که دلالت‏های اروتیک دارند، کنایه‌های سیاسی واضح «آتشکار» به روحانیت و نظام، اخته نشان دادن تمام مردان ایرانی، تفکر فرویدی جاری در فیلم و شوخی با مقدسات مربوط به معاد، بخش دیگری از توهین‌های آشکار و کم‌سابقه‌ی این فیلم به شخصیت و عقاید مردم ایران است.

 شاید بد نباشد بدانید که این فیلم هم با حمایت مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی در دوره‌ی مدیریت «محمد آفریده» و قائم مقامش «سید محمدمهدی طباطبائی‌نژاد» ساخته شده است.

 

فصل باران‌های موسمی (1388): در خلاصه داستانی که از این فیلم در رسانه‌ها منتشر شده است، چنین آمده است: «پسر نوجوانی در آستانه‌ی جدایی پدر ومادرش زندگی جدیدی را تجربه می‌کند. این زندگی ساده که در تنهایی و پرسه‌های طولانی می‌گذرد، او را ناگزیر به انتخاب‌های جدید می‌کند.»

 اما در پس این خلاصه داستان گنگ، یک داستان غیراخلاقی از نوجوانی دبیرستانی به نام سینا قرار دارد که پدر و مادرش در آستانه‌ی جدایی‌اند و فرزندشان را در آپارتمان تنها رها کرده‌اند تا در مورد اینکه با کدام‌شان زندگی کند، تصمیم بگیرد. در همین حین، سینا تصمیم می‌گیرد دختر فراری جوانی را که چند سالی از خود او بزرگ‌تر است، در منزلش جای دهد و بدین ترتیب رابطه‌ای افلاطونی بین آنها شکل می‌گیرد! نهایتاً هم این دوستی‌ها به راحتی به پایان می‌رسد و هر کدام به راه خود ادامه می‌دهند. موردی که در طول فیلم به عموم نوجوانان دختر و پسر داخل فیلم -عموماً از طبقه‌ی متوسط- تعمیم داده می‌شود و موجبات توجه سفارت‌های خارجی و فستیوال‌های غربی را فراهم می‌کند.

 همین داستان غیراخلاقی و وجود برخی سکانس‌های اروتیک باعث می‌شود تا این فیلم برای همیشه بایگانی شود و رنگ پرده را به خود نبیند. سکانس‌های اروتیکی که خود کارگردان فیلم –مجید برزگر- هم در گفتگویی با بی‌بی‌سی فارسی، وجود آنها را تأیید می‌کند: «من در خیلی از این صحنه‌ها بدون اینکه بخواهم خیلی گل‌درشت رفتار کنم، این نوع رابطه بین دو نفر را درآوردم، حتی رابطه‌ی اروتیک و عاشقانه بین‌شان را.» سپس مصاحبه‌کننده می‌پرسد: «البته صحنه‌ای که سینا جلوی آینه برهنه می‌شود و گردنبند متعلق به دخترک را که دوست پسر سابق او بهش داده، روی گردن خود امتحان می‌کند، از صحنه‌های اروتیک فیلم است.» و مجید برزگر با اعتماد به نفس پاسخ می‌دهد: «چند جای دیگر هم هست.»

شاید بد نباشد بدانید که این فیلم نیز با حمایت مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی در دوره‌ی مدیریت «محمد آفریده» و قائم مقامش «سید محمدمهدی طباطبائی‌نژاد» ساخته شده است.

 

ازدواج موقت (صیغه، نزدیک‌تر از آشنا) (1388): سال 88، در میانه‌ی وضع آشفته‌ی سیاسی کشور، یک سینماگر دورگه‌ی ایرانی‌الاصل و مقیم فرانسه به نام «رضا سرکانیان» با چراغ سبز مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی و با بودجه‌ی این نهاد دولتی، اقدام به تولید فیلمی با عنوان اولیه‌ی «نزدیک‌تر از آشنا» می‌کند. فیلمی که قبل از اکران و در پروسه‌ی تولید، با عنوان «یک فیلم مذهبی» در رسانه‌ها مطرح می‌گردد که فیلمبرداری آن در لوکیشن‌هایی چون حرم حضرت محمد هلال بن علی (ع) دنبال می‌شود. جالب آنکه در همان ایام مدیران خبر می‌دهند که این فیلم، یک تولید مشترک میان ایران و فرانسه است.

 مدتی بعد، در خلاصه داستان منتشر شده‌ی این فیلم در رسانه‌ها چنین می‌آید: «نزدیکتر از آشنا» داستان زندگی خانواده‌ای سنتی است که پدر خانواده وصیت می‌کند در زمان مرگ، او را در امامزاده‌ی منطقه‌ای که محل تدریس وی بوده دفن کنند. در زمان تدفین او، یک نفر در این امامزاده شفا می‌یابد و نقاره‌ها نواخته می‌شود و اتفاقات دیگری رخ می‌دهد...»

در چنین شرایطی و با چنین خلاصه داستان اشک‌آوری بسیاری متقاعد می‌شوند که فرانسوی‌ها با اعمال مدیریت قوی مدیران مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی بر روی فیلمی مذهبی و معناگرا در سینمای ایران سرمایه‌گذاری کرده‌اند.

اما درست چند روز مانده به آغاز جشنواره‌ی بیست و هشتم فجر و در حالی که نام فیلم «نزدیک‌تر از آشنا» در لیست فیلم‌های اول جشنواره‌ی فیلم فجر دیده می‌شود، عوامل فیلم «نزدیک‌تر از آشنا» در گفتگو با فارس(اینجا) اعلام می‌کنند که به دلیل طولانی شدن مراحل فنی، این فیلم به نمایش در جشنواره نمی‌رسد و از این رو خواهان حذف فیلم از جدول جشنواره‌ی فیلم فجر می‌شوند. آنها در همین گفتگو اعلام می‌کنند که احتمالاً نخستین نمایش این فیلم در جشنوار‌ه‌ی کن فرانسه خواهد بود.

 چیزی نمی‌گذرد که موعد جشنواره‌ی کن فرا می‌رسد  و از یکی از آخرین دستاوردهای مدیران مرکز گسترش درفرانسه رونمایی می‌شود. فیلمی به نام «ازدواج موقت» یا «صیغه» که سابق بر این در ایران با نام معنوی‌نمای «نزدیک‌تر از آشنا» شناخته می‌شد! فیلمی که خلاصه داستان واقعی آن چنین است: «همسر عروس جوان خانواده‌ای سنتی می‌میرد و برادر کوچکتر درصدد ارتباط با عروس بیوه قرار می‌گیرد و در این میان، بحث ازدواج موقت پیش می‌آید...»

 به زودی مشخص می‌گردد «نزدیک‌تر از آشنا» وطنی از ابتدا همان «صیغه»‌ی فرانسوی‌ها بوده و امام‌زاده و صبغه‌ی مذهبی و ... جز یک بازی کثیف اما تکراری برای فریب افکار عمومی معنای دیگری نداشته است. در واقع، «ازدواج موقت» به کارگردانی «رضا سرکانیان» از همان ابتدا فیلمی با موضوع صیغه بوده است که با روایتی بی‌شرمانه و حتی نشان دادن صحنه‌های مشروب‏خواری و جنسی (همچون صحنه‌ی مالش پای بازیگر زن فیلم توسط کاراکتر مرد) و با پول بیت‌المال و به سفارش سفارت‌های خارجی تولید می‌شود. فیلمی که از همان ابتدا ساخته شد تا تصویری زشت و واپس‌گرا از دین اسلام و روحانیت در پیش چشم فرانسوی‌ها ترسیم ‌کند. (برای دیدن سکانس مشروب‏خواری این فیلم بر روی ویدئوی زیر کلیک کنید)

 جالب آنکه بعدها مشخص گردید که فیلم دو نسخه داشته است و در نسخه‏ای که برای اکران در فرانسه آماده شده بود، بازیگر زن فیلم -مهناز محمدی که در سال 90 به اتهام اقدامات ضد امنیت ملی بازداشت شد- در برخی سکانس‏ها حجاب نداشته است. (برای دیدن تیزر این فیلم که حاوی صحنه‏های بدون حجاب و جنسی فیلم است، بر روی ویدئوی زیر کلیک کنید)

  شاید بد نباشد بدانید که این فیلم نیز با حمایت مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی در دوره‌ی مدیریت «محمد آفریده» و قائم مقامش «سید محمدمهدی طباطبائی‌نژاد» ساخته شده است.

 

«یک خانواده‌ی محترم» (1390): بدون شک مشهورترین فیلم این لیست، همین «یک خانواده‌ی محترم» است؛ شهرتی که مدیون توهین‌های بی‌سابقه‌ی این فیلم به رزمندگان دفاع مقدس، خانواده‌های شهدا و شخص حضرت امام خمینی (ره) است.

 اما مرور ماجرای ساخته شدن این فیلم تا موعد اکران آن به خوبی نشان می‌دهد که شباهت‌های غیرقابل انکاری میان پروسه‌ی ساخت این فیلم با فیلم‌های مشابه قبلی که هیچ‌گاه در ایران اکران نشدند، وجود دارد و در واقع، اتاق فکر تولید این فیلم‌ها یکی بوده است.

 

مسعود بخشی در کنار «محمد آفریده»

 

تولید فیلم «یک خانواده‌ی محترم» در ابتدا با نام «خرمشهر» و با مشارکت فرانسه و البته سیمافیلم کلید می‌خورد. فیلمی که تهیه‌کننده‌ی آن در گفتگو با خبرگزاری فارس مورخ 17 فروردین 89 (اینجا) در مورد موضوعش چنین می‌گوید: «پس از پیروزی انقلاب اسلامی، نخستین و شاید مهمترین پیروزی عظیم ملت ایران در آزادی خرمشهر رقم خورد و ان‌شاءالله امسال در نظر دارم به مناسبت سی‌امین سالگرد دفاع مقدس، فیلمی بلند با استانداردهای سینمای جهان، با اشاره و یاد این حماسه تهیه کنم.»

 اما مدت زیادی لازم نیست تا این پوچ بودن این ادعاها ثابت شود. اولین جرقه‌ی انتقاد از این فیلم وقتی زده می‌شود که سیمافیلم بعد از انتشار خبر پذیرفته شدن «یک خانواده‌ی محترم» در بخش فرعی جشنواره‌ی کن فرانسه، از بیم یک آبروریزی بین‌المللی از فیلم انتقاد و اعلام می‌کند که هیچ مشارکتی در ساخت این فیلم نخواهد کرد.

 گرچه بعدها بنابر اعتراف خود مسئولین سیمافیلم، مشخص می‌شود که همان ایام 114 میلیون تومان از حساب بیت‌المال و از طریق سیمافیلم در اختیار سازندگان «یک خانواده‌ی محترم» قرار گرفته بود و این ادعای عدم مشارکت، یک شوی تبلیغاتی بیشتر نبوده است.

انتقادات از این فیلم زمانی شدت می‌گیرد که هیئت عریض و طویل ایرانی حاضر در کن فرانسه، از دیدن تصاویر توهین‌آمیز این فیلم ضد ایرانی شگفت‌زده می‌شوند و در بازگشت به تهران، کسانی چون «علی معلم»، «همایون اسعدیان» (اینجا)، و «محسن علی‌اکبری» (اینجا) زبان به انتقاد می‌گشایند و از تصویر سیاهی که «یک خانواده محترم» از مردم ایران و دفاع مقدس این ملت به نمایش می‌گذارد، گلایه می‌کنند.

  کمی بعد، نسخه‌ای از فیلم به دست برخی رسانه‌ها می‌رسد و از اینجاست که شدیدترین انتقادات رسانه‌ای نثار این فیلم سفارتی می‌گردد و تا حدود دو ماه، «یک خانواده‌ی محترم» به مهم‌ترین موضوع سینمای ایران تبدیل می‌شود. چرا که با دست به دست شدن نسخه‌ی این فیلم ضد ایرانی، بر همگان عیان می‌شود که ادعای تهیه‌کننده‌ی فیلم در زمان تولید مبنی بر ساخت فیلمی با موضوع حماسه‌ی خرمشهر تا چه حد بی‌اساس بوده است.

 انتقادات به جایی می‌رسد که در یک اقدام بی‌سابقه، رئیس صداوسیما به دلیل مشارکت در تولید این فیلم به مجلس احضار می‌شود (اینجا)، رئیس سیمافیلم مدتی بعد از کار برکنار می‌شود (اینجا)،  سازمان سینمایی از تهیه‌کننده‌ی فیلم به دلیل نداشتن مجوز تولید شکایت می‌کند و ...

 شاید بد نباشد بدانید که تهیه‌کننده‌ی این فیلم شخص «محمد آفریده» مدیر سابق مرکز گسترش سینمای مستد و تجربی و کارگردان آن «مسعود بخشی» مدیر بخش بین‌الملل مرکز گسترش است.

 

البته می‌توان این لیست را با فیلم‌های عموماً اگزوتیک و اکران نشده‌ای چون «آدم» (عبدالرضا کاهانی)، «دانه‌های ریز برف» (علیرضا امینی) و «پوسته» (مصطفی آل احمد) و نیز فیلم‌های سیاهی چون «در میان ابرها» (روح‌الله حجازی) و «چیزهایی هست که نمی‌دانی» که از دیگر محصولات مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی در دوران مدیریت «محمد آفریده» و قائم مقامی«محمدمهدی طباطبائی‏نژاد» هستند، کامل‌تر کرد. (لیست فیلم‌های حمایت شده توسط مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی را می‌توانید ازاینجا مشاهده کنید)

 

 

بخش دوم) فیلم‌های مستند و کوتاه حمایت شده توسط مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی:

 

ماده 61 (مهوش شیخ‌الاسلامی) (1385): مستند شرح احوالات چند زن متهم به قتل ناموسی را پیگیری می‌کند که توسط خود آنها رو به دوربین و به صورت موازی با هم روایت می‌شوند. داستان اول ماجرای دختری است که به عنوان کارمند شخصی یک پیرمرد دکترای هنر در خانه‌ی او مشغول به کار می‌شود و پس از مدتی با پیشنهاد ازدواج پیرمرد رو‌به‌رو می‌شود. اما وقتی دختر جواب رد می‌دهد، پیرمرد او را زندانی می‌کند و او تنها راه فرار خود آسیب‌زدن به پیرمرد می‌بیند که منجر به مرگ او می‌شود. در داستان دوم ناپدری یک دختر قصد تجاوز به او را دارد که توسط مادر دختر کشته می‌شود. داستان سوم ماجرای دختری است که در اواخر شب توسط چهار جوان مورد تهدید به تجاوز و ضرب و جرح قرار می‌گیرد که به قتل یکی از آنها توسط دختر منجر می‌شود و داستان چهارم ماجرای اقدام به تجاوز یک مرد به زنی در کیش است که شوهرش به ماموریت رفته و زن در دفاع از خود مرد متجاوز را می‌کشد.

فصل مشترک ماجرای تمام این زنان آنجاست که همگی توسط قوانین ظالمانه‌ی دستگاه قضائی محکوم به قصاص شده‌اند و بدین ترتیب، مرثیه‌ای علیه قصاص و رفتار جمهوری اسلامی با زنان سروده می‌شود که گرچه درسفارت‌ها و جشنواره‌های خارجی به شدت مورد توجه قرار می‌گیرد و نهادهای حافظ حقوق بشر ایستاده برای آن کف می‌زنند، اما در ایران توقیف می‌شود.

البته تمام روایت این مستند تلخ و اشک‏آور از صحنه‏های قتل و تجاوز، محدود می‏شود به روایت یک طرفه‏ی قاتلان که قطعا خود در بازگویی این صحنه‏ها ذی‏نفع هستند و در مقابل، هیچ نشانی از روایت خانواده و یا وکلای مقتول وجود ندارد.

مشکل بعدی این مستند، پرداخت عریان صحنه‌های تجاوز از زبان زنان آسیب‌دیده است که از گفتن ریز وقایع و چگونگی وقوع تجاوزها –مثلاً در مورد ماجرای تجاوز ناپدری به دختر کوچک- هیچ ابایی ندارند. بدین ترتیب، فضای مستند به قدری تلخ و سیاه و ادبیات حاکم بر مستند به حدی شرم‌آور می‌شود که توضیح دادن آن واقعاً در شأن مخاطبان این متن سخت نیست. (برای دیدن بخشی از فیلم، بر روی ویدئوی زیر کلیک کنید)

جالب است بدانید که بعد از نمایش این مستند در استکهلم سوئد، رسانه‌های ضد انقلاب در مورد مستند چه نظری داشته‌اند: «دفاع از ناموس برای زنان، به قتل متجاوز به خود ایشان منجر می‌شود. این قتل، در قوانین اسلامی، قتل عمد است. قانون یکسان است، این جنسیت افراد در مقابل قانون است که آنها را با گل و شیرینی به خانه، یا با اشک و آه به پای چوبه دار می‌فرستد.  «شیخ السلامی» این نابرابری جنسیتی انسان‌ها در مقابل تنها یکی از قوانین اسلامی را به تصویر می‌کشد و بدون کلامی از سوی خودش، بدون افزودن کلامی اضافه به حرف‌های زنان، قانون را مورد پرسش قرار می‌دهد. تبحر «شیخ السلامی» در استفاده از چشم دوربین، فیلمی موفق در نقد تنها یکی از قوانین نابرابر نشان می‌دهد، خوشه‌ای از خارستان قوانین جمهوری اسلامی...»

شاید بد نباشد بدانید که این مستند نیز با حمایت مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی در دوره‌ی مدیریت«محمد آفریده» ساخته شده است.

 

 

تهران انار ندارد (مسعود بخشی) (1386): «تهران انار ندارد» که با همکاری مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی و شبکه اول سیمای جمهوری اسلامی ایران ساخته شده است، مستندی است به کارگردانی «مسعود بخشی» که بعدها «یک خانواده‌ی محترم» را به سفارش فرانسه ساخت. «تهران انار ندارد» البته قرار بوده به تاریخچه‌ی شهر تهران و مشکلات حال حاضر آن بپردازد؛ اما حاصل کار، فیلمی سیاه و تمسخرآمیز از تهران بعد از انقلاب اسلامی است و نیز توهینی است به نهاد روحانیت.

  مستند با معرفی «مسعود بخشی» -کارگردان اثر- و با نریشن او آغاز می‌شود و همین جا ما از طریق صدای او، متوجه می‌شویم که این فیلم به دلایلی که بر ما مشخص نیست، نیمه‌کاره است و گروه حاضر به ادامه‌ی تولید اثر نیستند. کمی بعد البته مشخص می‌شود که این نیمه‌کار بودن اثر، ریشه در سانسور آن دارد و در ادامه بارها و بارها به سانسور در طول فیلم اشاره می‌شود. تا آنجا که متوجه می‌شویم فیلمنامه‌ی «تهران انارندارد» پنج سال است که برای مجوز گرفتن در انتظار تآیید مدیران ارشاد است.

  در نتیجه اعضای گروه برای پیگیری مجوز راهی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی می‌شوند. اما ظاهراً در این وزارت‌خانه مراسمی در پاسداشت حماسه‌ی هشت سال جنگ تحمیلی برپاست. از همین رو، کارمندان وزارت‌خانه به قول گفتار متن فیلم، مشتاقانه در مراسم حاضر شده‌اند. جالب آنکه فیلمساز تعدادی نظامی مرد و زن را که روی لباس‌شان پلاکارد «رهسپاریم با ولایت تا شهادت» نقش بسته را به عنوان کارمندان وزارت ارشاد معرفی می‌کند. (برای تماشای ویدئوی این بخش، بر فایل زیر کلیک کنید)

  اما واضح‌ترین توهین این فیلم جایی است که گوینده از مشاغل تهران قدیم نام می‌برد و تصویر هر یک از این مشاغل هم به نمایش در می‌آید. اما به طرز جالبی، وقتی گوینده به لفظ مرده‌شور می‌رسد، تصویر تعدادی روحانی نمایش داده می‌شود! (برای تماشای ویدئوی این بخش، بر فایل زیر کلیک کنید.)

  در ادامه، بعد از اینکه این مستند، از دوران «رضاخان» فقط به نشان دادن فعالیت‌های عمرانی او و تاسیس راه‌آهن و سینما و هتل وکافه بسنده می‌کند و مفصل به خدمات دکتر مصدق می‌پردازد، به دوران حکومت محمدرضا شاه می‌رسد. در این بخش، ابتدا به طور مفصل تصاویری از خیابان‌های پر زرق و برق دوران طاغوت می‌بینم و بعد روی تصاویری از کلاس‌های نهضت سوادآموزی عده‌ای زن شهرستانی می‌شنویم: «هر چه پایتخت گسترش بیشتری می‌یافت، عده‌ی بیشتری از شهرستان‌ها و روستاها به تهران هجوم می‌آوردند.»

 بلافاصله بعد از شنیدن این جمله، تصویر معروف تجمع مردم انقلابی را روی ساختمان نیمه‌ای کاره‌ای در خیابان آزادی را می‌بینیم تا این طور القا شود که انقلابیون از شهرستان‌ها به تهران آمده بودند و سواد کمی هم داشتند. در نهایت گوینده می‌گوید: «مردم خشمگین باز هم بیشتر به خیابان‌ها ریختند!» بدین ترتیب فیلمساز با دروغ‌پردازی فراوان این طور نشان می‌دهد که در حالی که شاه هر روز کشور را بیشتر گسترش می‌داد، مردم عموماً شهرستانی و بی‌سواد، انقلاب کردند! جالب آنکه با رسیدن به ایام انقلاب، فقط تصاویری از صف‌های طویل نفت و بنزین، سینماهای آتش گرفته و اوضاع نابسامان شهر را به همراه موسیقی‌های انقلابی می‌بینم و می‌شنویم. (برای تماشای ویدئوی این بخش، بر فایل زیر کلیک کنید.)

  کمی بعد، به تهران امروز می‌رسیم و پس از تماشای تصویر زشت و سیاه تهران، با فردی به نام مهندس خانی در آشنا می‌شویم که از مدیران شهرداری تهران است و روی میز کار او تصویر بزرگی از حضرت امام (ره) دیده می‌شود. اما کمی بعد، متوجه می‌شویم که این مدیر جوان چگونه به نام کار خیر، در واقع به فکر منافع اقتصادی خویش است.

در بخشی از این مستند، وقتی گوینده به عنوان تبعات بعد از زلزله در تهران، به واژه‌هایی همچون وبا، طاعون، جسد‌های متعفن و ... اشاره می‌کند، روی هر کدام از این واژه‌ها تصاویری از مدیران فرضی نظام را می‌بینیم که روی میز آنها، تصاویری از حضرت امام (ره) و مقام معظم رهبری موجود است؟ یا وقتی به بافت فرسوده در تهران اشاره می‌گردد، تصویری از یک مسجد فرسوده را می‌بینیم. آیا این اشارات به قدر کافی واضح نیست؟

 شاید بد نباشد بدانید که این مستند نیز با حمایت مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی در دوره‌ی مدیریت «محمد آفریده» و قائم مقامش «سید محمدمهدی طباطبائی‌نژاد» ساخته شده است.

 

 

هفت زن فیلمساز نابینا (محمد شیروانی) (1386): یک مستند 150 دقیقه‌ای هفت اپیزودی که هر اپیزود آن را یک فیلمساز زن نابینا زیر نظر «محمد شیروانی» -کارگردان فیلم‌های توقیف شده و غیراخلاقی «ناف»، «لرزاننده‌ی چربی» و «444 روز»- ساخته است. فارغ از بحث فنی این فیلم که مورد توجه عده‌ی زیادی قرار گرفت، این مستند از حیث مضمونی هم حواشی فراوانی داشت. از جمله اینکه اپیزود پایانی این مستند که شایعاتی در مورد مضمون غیراخلاقی آن وجود داشت، به درخواست خود کارگردان حذف شد و هیچ‌گاه به نمایش درنیامد.

 اما با حذف این اپیزود هم مشکل حل نشد؛ چرا که اپیزود ششم یک داستان بیش از حد عاشقانه(!) و با محتوای جنسی را روایت می‌کرد. ماجرای این اپیزود در مورد ازدواج یک مرد بینا با یک دختر نابیناست. در ادامه بیشتر نماهای فیلم روی تختخواب و زیر نور چراغ خواب می‌گذرد و لحظات دیگری هم وجود دارد که به جهت رعایت عفت عمومی، بیان آنها در این متن ممکن نیست.

 شاید بد نباشد بدانید که این مستند نیز با حمایت مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی در دوره‌ی مدیریت «محمد آفریده» و قائم مقامش «سید محمدمهدی طباطبائی‌نژاد» ساخته شده است.

 

 

آرایشگر بغ‏داد (مسعود بخشی) (1387): یک فیلم کوتاه 12 دقیقه‌ای محصولی از تیم مستندسازان نزدیک به مرکز گسترش به کارگردانی «مسعود بخشی» و فیلمبرداری «علی محمد قاسمی» (که در بالا به سوابق و آثار او پرداخته شد) با فیلمنامه‌ای که مشترکاً توسط «مسعود بخشی» و «پیمان معادی» نوشته شده است.

 در خلاصه داستان رسانه‌ای این فیلم کوتاه، مطابق معمول جملاتی مبهم و کلی آمده است: «روایتی از درگیری نیروهای آمریکایی و عراقی و انجام عملیات انتحاری و بمب گذاری توسط نظامیان در عراق» (اینجا) و یا این یکی: «این فیلم کوتاه ماجرای آرایشگری را باز می‌گوید که در عراق تحت اشغال زندگی و کار می کند. او باید بهای سنگینی برای بزرگترین آرزوی زندگی‌اش بپردازد.»

 اما فیلم عراق پس از اشغال را نشان می‌دهد که مسلمانان با دریافت پول حاضر به بریدن سر و کشتار هستند و از سوی دیگر فیلم مستهجن هم می‌بینند. خط اصلی قصه هم مربوط به آرایشگری بغدادی است که عاشق رفتن به امریکاست، ولی درگیر مسائل اشغال عراق می‌شود. وی در ارتباط با مشتریان همچنان آمریکا را آمال و آرزوی خود می‌داند و از اسلام روگردان است.

 شاید بد نباشد بدانید که این فیلم کوتاه هم با حمایت مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی در دوره‌ی مدیریت«محمد آفریده» و قائم مقامش «سید محمدمهدی طباطبائی‌نژاد» ساخته شده است.

 

 

پرو آخر (رضا حائری) (1387): مستند «پرو آخر» را «رضاحائری» سال 1387 برای مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی ساخته است. این مستند درباره‌ی آقای «ابوالفضل عرب‌پور» معروف به خیاط عرب است که لباس بسیاری از روحانیان صاحب منصب ایران –از جمله حضرت امام خمینی (ره)، شهید بهشتی، امام موسی صدر، مقام معظم رهبری، شهید مطهری و سید محمد خاتمی- را دوخته و خیاط معم‌مان قم است.

 اما نکته‌ی جالب آن است که مواجهه‌ی این خیاط با جماعت معمم با میزانسن هوشمندانه‌ی کارگردان بستری می‌شود برای تمسخر روحانیت. از روحانیون چاق گرفته که لباس دوختن برای آنها بسیار سخت است تا روحانیونی که برعکس شعارهای‌شان لباس‌های گران‌قیمت می‌پوشند، روحانیونی که به نماز اول وقت اهمیت چندانی نمی‌دهند، روحانیونی که به دروغ و برای گرفتن تخفیف به این خیاط می‌گویند که پول لباس‌شان را داده‌اند در حالی که پولی نپرداخته‌اند و حتی روحانیون محضری که می‌خواهند نزد دخترهای جوان مراجعه کننده خوش‌تیپ به نظر بیایند و .... (برای دیدن بخشی از فیلم، بر روی ویدئوی زیر کلی

/ 1 نظر / 53 بازدید
غریبه آشنا

یادتون باشه یه اثر هنری متعلق به همه مردم جهان هست. من تا حدودی فیلم های نام برده رو تماشا کردم، باید طاقت دیدن اعتراض ها رو داشت........